Celiakia – objawy, co to jest, badania, leczenie, dieta

W wyniku działania glutenu nieprawidłowa reakcja immunologiczna skierowana jest przeciwko własnym tkankom organizmu, w szczególności w jelicie cienkim. Prowadzi to do stanu zapalnego i uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego, a następnie do zaniku kosmków jelitowych, które zwiększają jego powierzchnię i są odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych:

W efekcie wchłanianie pokarmu jest upośledzone, co prowadzi do wystąpienia różnorodnych objawów klinicznych. Jednak reakcja autoimmunologiczna może nie ograniczać się do jelita cienkiego, ale dotyczyć także innych narządów. Dlatego celiakia może objawiać się różnymi symptomami w obrębie przewodu pokarmowego, ale także poza nim. Jedyną metodą leczenia celiakii jest ścisłe stosowanie diety bezglutenowej przez całe życie. Gluten wywołuje nieprawidłową reakcję organizmu nie tylko w celiakii, ale również w alergii na pszenicę oraz w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten/pszenicę. Celiakia jest jednak najpoważniejszym z tych schorzeń, dlatego bardzo istotna jest prawidłowa diagnoza.

Do niedawna uważano celiakię za „rzadkie schorzenie małych dzieci, z którego wyrasta się po kilku latach diety”. Nic bardziej błędnego! Nadal można spotykać niestety osoby „wyleczone” z celiakii w dzieciństwie, które w dorosłym życiu zapadają na poważne schorzenia spowodowane nieprzestrzeganiem diety bezglutenowej. Tymczasem badania z wielu krajów dowodzą, iż na celiakię cierpi przynajmniej 1% populacji. Co więcej, częstość występowania celiakii ciągle wzrasta (np. prace badaczy z Finlandii oceniają występowanie choroby trzewnej w tym kraju na ok. 2,5%). Wydaje się, iż jest to związane z coraz większym spożyciem glutenu (m.in. korzystaniem z wysoko glutenowych odmian zbóż i zmianą nawyków żywieniowych).

Choroba może ujawnić się w każdym wieku.

Zarówno wkrótce po wprowadzeniu glutenu do diety dziecka, jak również podczas dorastania, ciąży u kobiet, dużego stresu, po silnej infekcji, poważnej operacji itd. Obecnie 70% przypadków celiakii wykrywa się u osób powyżej 20 r. ż, choć u części z tych chorych objawy występują od dzieciństwa. Zdarzają się przypadki choroby u osób 80-letnich. Kobiety chorują dwukrotnie częściej niż mężczyźni.

Celiakia współistnieje z innymi chorobami autoimmunologicznymi

Częściej niż w ogólnej populacji celiakia współwystępuje u niektórych osób z cukrzycą insulinozależną (tzw. typu I), chorobami tarczycy, wątroby, stawów, chorujących na łuszczycę i inne schorzenia z autoagresji.

Większość przypadków celiakii pozostaje niezdiagnozowanych. Choroba może dawać bardzo różnorodne objawy (jeden lub wiele) i z różnym nasileniem u poszczególnych osób. Ze względu na to, że chorzy mają głównie objawy spoza układu pokarmowego, rzadko kojarzone z celiakią, zdecydowana większość przypadków choroby pozostaje niezdiagnozowana. Zjawisko to bywa porównywane do góry lodowej.

Diagnoza i leczenie celiakii

Diagnoza celiakii polega na wykonaniu badań z krwi oraz pobraniu wycinków jelita cienkiego (biopsja) podczas gdy pacjent jest na normalnej diecie (spożywa gluten). Jak wyglądają poszczególne etapy diagnostyki?

Przeciwciała W przypadku zaobserwowania objawów celiakii u siebie lub dziecka należy przede wszystkim porozmawiać z lekarzem rodzinnym (bądź pediatrą) i omówić wszystkie niepokojące objawy. Diagnostykę w kierunku celiakii, bez względu na rodzaj objawów, może przeprowadzić jedynie lekarz gastroenterolog.

Należy pamiętać, aby bez konsultacji z lekarzem gastroenterologiem i bez dalszych badań nie przechodzić na dietę bezglutenową (np. „na próbę”), gdyż to uniemożliwi prawidłową diagnozę. Jeśli przestajemy spożywać gluten, organizm przestaje wytwarzać charakterystyczne przeciwciała i wyniki badań będą niemiarodajne.

Celiakia – badania w Diagnostyka Łomianki

Następnym etapem jest wykonanie zleconych przez gastroenterologa badań serologicznych z krwi charakterystycznych dla celiakii: · Celiakia (DQ2.2/DQ2.5/DQ8) met. PCR – test genetyczny

• P/c. p .transglutaminazie tkankowej (anty-tGT) w kl. IgA met. ELISA
• P/c. p .transglutaminazie tkankowej (anty-tGT) w kl. IgG met. ELISA
• P/c. p. czynnikowi wew. Castle’a i p. kom. okładzinowym żołądka (APCA) met. IIF
• P/c. p. deaminowanej gliadynie (DGP) IgA met. ELISA
• P/c. p. deaminowanej gliadynie (DGP) IgG met. ELISA
• P/c. p. endomysium (EmA) w kl. IgA met. IIF
• P/c. p. endomysium (EmA) w kl. IgG met. IIF
• P/c. p. gliadynie (AGA) w kl. IgA met. IIF
• P/c. p. gliadynie (AGA) w kl. IgG met. IIF

Wymienione wyżej przeciwciała są specyficzne dla celiakii i ich obecność we krwi prawie jednoznacznie potwierdza chorobę. Należy jednak podkreślić, że ich brak nie wyklucza celiakii. Według najnowszych badań od 6 do 22% chorych na celiakię nie wytwarza w ogóle przeciwciał. Co więcej – obecność przeciwciał w surowicy krwi nie zawsze oznacza zmiany w jelicie cienkim upoważniające do rozpoznania choroby. Dlatego do pełnego rozpoznania konieczne jest wykonanie biopsji jelita cienkiego.

Zanik struktury kosmków jelitowych, obecność przynajmniej jednego z badanych przeciwciał we krwi oraz poprawa samopoczucia po wprowadzeniu diety bezglutenowej to wystarczające warunki do rozpoznania choroby trzewnej.

Celiakia – testy genetyczne a diagnoza

Celiakia ma podłoże genetyczne. Jednak diagnostyki celiakii nie należy rozpoczynać od testów genetycznych.

Badanie genetyczne HLA DQ2 DQ8 prawdopodobnie wyklucza istnienie celiakii i możliwość zachorowania na nią w przyszłości. Natomiast dodatni wynik badania nie stwierdza jednoznacznie, że jest się chorym na celiakię, a jedynie, że ma się genetyczną predyspozycję do jej wystąpienia (oczywiście może to również oznaczać, że jest się chorym na celiakię, co wymaga dalszej diagnostyki – przeciwciał i biopsji jelita cienkiego).

Leczenie celiakii

Celiakia oznacza konieczność ścisłego stosowania diety bezglutenowej przez całe życie. Poprawa samopoczucia chorego po wprowadzeniu diety jest ostatecznym potwierdzeniem trafnej diagnozy (pełna regeneracja kosmków jelitowych trwa zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy, a nawet kilku lat u osób dorosłych i jest sprawą indywidualną).

Warto dodać, że w przypadku silnego zaniku kosmków czasowo wprowadza się również dietę bezlaktozową lub ubogolaktozową (wyklucza się lub ogranicza produkty mleczne). Brak kosmków oznacza bowiem brak laktazy i możliwości trawienia laktozy i wielu chorych może nie odczuwać poprawy na diecie bezglutenowej, jeśli nie wykluczy dodatkowo produktów mlecznych.

Dieta bezglutenowa – produkty dozwolone i zabronione TUTAJ

Wskazania do diagnostyki serologicznej w kierunku celiakii (badania przeciwciał):

• zespół jelita drażliwego
• niewyjaśniony wzrost aktywności transaminaz wątrobowych
• przewlekłe objawy ze strony przewodu pokarmowego
• mikroskopowe zapalenie jelita grubego
• zapalenie tarczycy Hashimoto i choroba Gravesa-Basedowa
• osteopenia/osteoporoza
• niewyjaśniona ataksja lub neuropatia obwodowa
• nawracające afty, ubytki szkliwa zębów
• bezpłodność, nawracające poronienia, późna pierwsza miesiączka, wczesna menopauza
• zespół przewlekłego zmęczenia
• ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki po wykluczeniu innych znanych przyczyn
• padaczka
• bóle głowy obejmujące migreny
• zaburzenia nastroju lub zespół deficytu uwagi/zaburzenia funkcji poznawczych
• hiposplenizm lub czynnościowy brak śledziony
• łuszczyca lub zmiany skórne inne niż choroba Dühringa
• zespół Downa lub Turnera
• nefropatia IgA
• krewni I stopnia osób z celiakią – jeśli nie mieli wykonanych badań genetycznych (co 3-5 lat)